Barakaldo entra en la Historia (30 enero 1051)

Barakaldo entra en la Historia (30 enero 1051)

5ab5579e30370b67537db4609378d291oEl monasterio de Varria (San Agustín de Echevarría, término de Elorrio) en 1053

Su acta de fundación encierra no corto interés, así para la historia particular de Vizcaya y general de España como para el estudio del vascuence. Del instrumento original, escrito en letra gótica, que hubo de ver, mas no publicó Garibay, citan Florez y Risco algunos fragmentos; prometió darlo á luz Henao pero tampoco se logró; y, en fin, Iturriza y Llorente, que copiaron la traducción castellana, no lograron hacerse con el texto latino, y deploraron su pérdida. Afortunadamente, si bien el pergamino original ha desaparecido, quédanos el facsimile que el Sr. Echaguibel, abogado y propietario de Elorrio, facilitó, no ha muchos días, al R. P. José Eugenio de Uriarte, sabio jesuita, á cuya diligencia soy deudor de esmerada copia. El facsimile, papel manuscrito del siglo XVI, lleva este encabezamiento: «Que, in membruna vetustissima, scripta reperi, hec ad verbum et iisdem characteribus transcripsi.» Probablemente su autor debió de ser cura párroco, ó beneficiado, de la iglesia de Echevarría; pues cuentan que este facsimile se salvó, como por milagro, del incendio que, un siglo há, redujo á pavesas todo el archivo.

Dice así:

«In Domine domini nostri Ihesu christi sub sancte trinitatis et individue, patris et filii et spiritus sancti, Amen. Ego munio sanciç comite, et uxor mea comitissa domna leguntia, posuimus ecclesia quod dicitur monasterio uarria, que habitent in ea monacos, et fratres vel sorores, et non habeant ibi partem nostros filios et filias neque nostra generatio, set monacos et fratres vel sorores, et quod orent pro animabus nostris et pro omnium fidelium christianorum. Et dedimus hereditates, terras et mançanares, agros et campos, sive montes et fontes et pasturas et terminos. Id sa de olabee çahar usque ad illum pontum quod dicitur marcoçubi; et quomodo currit riguum quod dicitur çumelegui usque ad monasterium quod dicitur memaia, et ad ilum riguum quod descendit iuxta harhegui; et de alia parte de legeriano usque ad riguum quod dicitur iturlax omnia ipsa valle; etiam post mortem coniux meam, cui sit requies in perenne vite, Amen. Ego, comitissa domna leguntia, venit mici voluntatem, pro amorem sancte trinitatis donavi a illum monasterium in villa, quod dicitur garaio, duas sernas, unum de dextra parte de ecclesia nova; et alia ad sinistra parte; et quatuor bastos de vakas: unum ex ipsis bustis misit senior lupe ahoçtarriç pro animam suam; et albaro albaroç darroita omnia sua hereditate; et similter muno ossandoz de arroita posuit omnia hereditate; et nunnuto miotace ad una cum uxor sua urrana vitacoç omnia hereditate, et sancio telluç de olhabehe çahar quinta parte et media de sua hereditate; et suum filium munio sançiç posuit suum rationem. Et ego comite munio sançiç ad una cum uxor mea comitissa domna leguntia et ad una quantos sunt rovorata in ista scedula donavimus ad illos sanctos qui ibidem sunt recondite, id sa sancti iohannis apostoli et sancti tome apostoli vel sancti agustini episcopi, et in alia ecclesia deorssum sunt recondite, id sa, sancte marie virginis et sancte mikael arcangeli sive sancta marina virginis, et quod ibi fuerint omni hora conlocatum, in illos sanctos monacos, aut fratres vel sorores, pro amore christi ita donavimus tota ista dona. Et posuit de unum molinum demedia parte senior munio sançiç, quod vocatur incomentio, pro sua anima.

Gundesalbu albaroz et suo filio fidiatores.
Lope garçiç confirmat.
Eneco lupiç de laçkanu conf.
Gomiç fortuniç de formaiçtegui conf.
Nunuso narriateç de lohinaç conf.
Acenari momeç de açubarro conf.
Et suo germano gideri momez de ankelo conf.
Sançi nunusoç de aberanka conf.
Gellu nunusoiç de arratia conf.
Acenari sançoiç de ivarra conf.
Acenari sançoiç de berrio conf.

Et si aliquid hoc mandatum in iustitia voluerit defendere aut disrumpere, habeat cautum a parte regis quinque libras auri, et a parte monasterii dupplatum vel melioratum. Et si faerit aliquid homo, fortiter faciat supra hoc testamentum, aut rege, aut opiscopus, aut abbas seu presbiter, sive seniores, vel quis livet homo, ista sit comunicatio illius bacuata, et diabolo sit suum minister, et participatio illius sit cum iudas traditore in inferno, et oratio eius sit semper in pecatum, et non habeat aliquid nulla ratio de illa oratio; fiant dies eius pauci et episcopatum eius accipiat alter, sicut psalmista narravit Fiant filii eius orfani et uxor eius vidua, fiant anni eius pauci in interitu, in una generatione deleatur nomen eius. Et non habeat partem cum chrislo, sed cum antichristo; et sit condemnatus de collegium angelorum, sive sanctorum martirum, virginum, confessorum; et in presenti seculi excomunicatus permaneat ab omni congregatione christianorum, qui hoc iustitia voluerit defendere. Semper valeat illum cum antichristo, cum socio suo. Amen, Amen, Amen.

Regnante domino nostro ihesu christo et sub eius imperio leionensem fredinandus rex, Garsia rex in nagera et in castella vetula, Ranimirus rex in aragona et superarvi et in ripa curça, Comessanus episcopus vurgensis, Comessanus episcopus nagarensis, Santius episcopus rector ecelesie navarrensium, Garsia opiscopus alavensis sive in uiskahia, comite Munio sançiç in Turanko, Fata carta in era et unum; e confirmata in kalendis februariis, Regnante ego garsia rex in pampilona et in alava, frenandus rex in legione, garsia episcope in alava, Sancius episcope in paupilona, gomessanus in nagera. - Sig. rex.»

La fecha del año 1053 (era 1091) es indubitable. Reinaban los tres hijos de Sancho el Mayor; regían las diócesis de Burgos, Nájera, Pamplona y Armentia los obispos que el documento expresa; y era conde del Duranguesado (Turanko) Munio Sanchiz. Dos años antes (30 Enero, 1051), y probablemente en Cortos de los Estados sometidos á D. García, expedía este monarca la constitución que publicó Moret, tomándola del archivo de la catedral de Calahorra (caj. 12, n.º 1):

«In Dei nomine et individue Trinitatis ego Garsea rex et uxor mea Stephania regina, una pariter cum Episcopis subnominatis, Garsea episcopo, Sancio episcopo, Gomesano episcopo et Comites mei qui sunt in mea terra. Placuit nobis simul et Comiti Ennego Lopiz, qui est Dux in illa patria que vocatur Vizcaia et Durango, et consenserunt omnes milites mei ut ingenuasem illos omnes monasterios, qui sunt in illa terra, ut non habeant super eos potestatem in aliqua servitute, nec Comites, nec potestates. Si tamen in unoquoque monasterio si migraverit unus Abbas, perquirant fratres Episcopum, cui decet regere patriam, et inter semetipsos eligant Abbatem, qui dignus sit regere fratres. Et de alio, quod usuale habebant illi Comites et sui milites in illis monasteriis mittere suos canes et suos homines ad gubernandum: et ego Garsea rex et uxor mea cum Comitibus et militibus meis contestor ut nullus homo sedeat aptus pertemptare hanc rem. Facta carta, noto die III kal. februarias, Era M.LXXXIX, regnante ego Garsea rex in Pampilona et in Alava et in Vizcaia, Fredenandus rex in Legione. Garsea episcopus in Alava, Sancius episcopus in Pampilona, Gomessanus in Naxera.»

Modelóse esta constitución por los nomocánones II y III de las Cortes, ó concilio nacional de Coyanza (1050), al que asistieron entre otros prelados Gomez de Burgos (Oceensis) Gomez de Nájera (Kalagurritanensis) y Juan coadjutor de Sancho de Pamplona. Sujetándose á ella, y en el mismo día de su fecha (30 Enero, 1051) los Condes de Vizcaya D. Iñigo Lopez y doña Toda pactaron con el obispo de Armentia, D. García, sobre la iglesia de Axpee en la merindad de Busturia sobre la ría de Mondaca. Firmaron la escritura el obispo y los condes de Vizcaya, siendo testigos los abades, ó párrocos de Munguía (Munchiensis) Molinar (Molinibarrensis), y Abadiano (Abadiensis), los señores de Arratia (Arrathiensis), Baracaldo (Baracaldensis), Berango (A beracanensis), y la señora de Echevarría (domna Leguncia Esceberriensis), que opino fué la condesa de Durango, esposa de Munio Sanchiz. El condado Durangués se distinguía del de Vizcaya; lo que no impedía al poseedor de este último título el ser Duque de ambos distritos (comiti Ennego Lopiz, qui est dux in illa patria que vocatur Vizcaia et Durango) con arreglo tal vez á demarcaciones corrientes en los períodos visigodo y romano.

Dejar una respuesta